Spoor editie 29

Titel: Spoor, editie 29
Auteurs: Peter van der Meer, Marcel van Ee
ISBN: 9789059612020
Uitgeverij: De Alk bv ©2018 - www.alk.nl
Omvang: 144 pagina's, A-4 formaat, gebonden in harde kaft
Illustraties: ± 250 in kleur
Prijs: € 29,90

Spoor editie 29 geeft ook dit jaar weer in woord en beeld een uitgebreid overzicht van de spoorwegen in Nederland, met niet alleen veel aandacht voor het rollend materieel, maar ook voor exploitatie en infrastructuur. Hedendaagse ontwikkelingen in het reizigers- en goederenvervoer worden nader belicht, terwijl ook het verleden niet wordt vergeten.

Het lijkt er op dat ieder jaar tegenwoordig een historisch jaar vormt. In 2016 namen we na ruim 50 jaar afscheid van de apenkoppen, beter bekend als mat 64. In 2017 schrijft NS geschiedenis met de afschaffing van dieseltractie. Na het buiten dienst gaan van de laatste stoomloks in 1958 is het verdwijnen van de laatste dieseltreinen, waarvan de doorbraak reeds in 1934 ontstond en uit deze tijd het stel 27 nog steeds in het spoorwegmuseum staat een moment om even bij stil te staan. Voor de ware spoorfanaat hebben de diesels in de vorm van de blauwe Engelen, rode diesels, later gereviseerd in geel en de diesel-driestellen een groot deel uitgemaakt van de spoorbeleving. De laatste jaren moest men het doen met o.a. de wadlopers en buffels maar de romantiek van de brullende dieselmotoren lag toen al ver achter ons. De dieseltractie zal zeker voortleven bij de andere vervoerders op het spoornet zoals Connexxion, Arriva en Syntus, maar voor NS zijn er geen diesellijnen meer in het vervoerspakket, en leeft de herinnering uitsluitend voort in museumstel 3426 die rijvaardig in het spoorwegmuseum bewaard blijft.


Deze editie is ingedeeld in de volgende hoofdstukken:

• Reizigersvervoer
Bij de elektrische locomotieven is door het uit dienst gaan van de DD-AR-stammen en ICRm een groot aantal 1700-en terzijde komen staan. In het Amsterdamse havengebied staan een groot aantal van deze locs, inmiddels vaal van kleur terzijde. Bij de Sprinters van de eerste lichting kwam een aantal, dankzij een pyromaan terzijde te staan met brandschade. Pas bij het aansteken van de 2965 in Amsterdam werd de onverlaat op heterdaad betrapt. Een drietal stellen kwam echter niet meer op de baan. Het sluiten van o.a. de Hoekse lijn die wordt overgenomen door de RET met metrostellen maakte dit mogelijk.
Ook in editie 29 lezen we de komst van nieuw sprintermateriaal in de vorm van de Flirt. Tevens lezen we dat er een bestelling is geplaatst voor 118 nieuwe sprinters in Spanje. In afwachting van nieuw materiaal heeft NS weer teruggegrepen op de oude dubbeldekkers uit 1985, die sinds 2012 terzijde stonden. Na een levensduur verlengende onderhoudsbeurt bleken de oudjes in 2017 toch betrouwbaar en kwamen er weer 11 stammen op de baan.
Uiteraard wordt ook aandacht besteed aan het afscheid van DM 90, de dieselstellen, die bekend staan als Buffels. Met het gereedkomen van de elektrificatie van de lijn Zwolle-Kampen en Zwolle Enschede, die door Syntus met elektrisch materiaal wordt gereden kwam dit materieel na 20 jaar reeds buiten dienst te staan. Op 14 oktober was er een afscheidsrit naar Stadskanaal. Hierna gaat het hoofdstuk nog uitgebreid in op de overige vervoerders zoals Arriva, Syntus en Keolis.

• Goederenvervoer
2017 was een bewogen jaar voor het goederenvervoer waarbij een aantal vervoerders failliet ging, en anderen als nieuwkomer werden verwelkomd. Daarnaast verviel het goederenvervoer vanuit Vlaardingen door de ombouw van het traject naar Metro en werd afscheid genomen van de oude Botlekbrug. Een uitgebreid hoofdstuk waarbij wij tientallen locs de revue zien passeren waaronder ook veel ex NS-materieel zoals de 600-en, 1600-en, 6400-en.

• Afvoer, sloop en verkoop
In 2017 kwam er met BK 951, getooid met de tekst LAATSTE MAT 64 een einde aan het sloopcontract tussen NS en afvalverwerker Beelen in de Amsterdamse Westhaven. Het eerste halfjaar van 2017 had zich gekenmerkt door de grootschalige afvoer van sloopstellen die vanuit de Houtrakpolder naar sloperij HKS Metals waren vervoerd. De sloop van dit markante materieel, volgens kenners de laatste echte treinen, is inmiddels afgerond.
Op het terrein van de Houtrakpolder is veel gebleekt materieel aan te treffen. Denk aan de vele 1700-en, met voorop de 1701, maar ook de dubbeldekkers, de laatste plan U-stellen en de sprinters met brandschade. Voor deze sloop is een nieuwe aanbesteding uitgezet. Uiteraard in dit hoofdstuk weer veel fraaie foto's van de afvoer van NS-materieel per trailer of per spoor. Helaas dit keer niet de spectaculaire plaatjes van het versnijden van het materieel.

Ook de diesellocs serie 6400 zijn inmiddels deels overcompleet. Het merendeel van de inmiddels verkochte locs ging naar Polen, maar ook lezen we in het boek afvoer naar landen als België en Noorwegen. Het verhaal wordt gecompleteerd met fraaie revisiefoto's en nieuwe kleurstellingen zoals een frisse groene kleur voor Railtraxx.

Het hoofdstuk gaat ook nog even op bezoek bij de voormalige Wadlopers serie 3200 die al eerder werden afgevoerd naar Polen en Roemenië. In Polen is er geen eer meer aan te behalen, de stellen staan buiten dienst, en de 3215 die men graag naar Nederland had willen halen voor museumdoeleinden bleek onbetaalbaar. Beter gaat het in Roemenië met de voormalige NS-dieselstellen, ze rijden nagenoeg alle al weer vijf jaar in de omgeving van Ploiesti. Helaas zijn bij een revisie de wagennummers van de cabine verdwenen zodat uw recensent zijn complimenten uitbrengt naar de fotografen die de juiste nummers wisten te duiden bij de foto-onderschriften. We krijgen zelfs een keurig tabelletje met de oude en nieuwe wagennummers. Chapeau! En over tabel gesproken: het hoofdstuk eindigt met een overzicht van al het afgevoerde materieel.

• Railmusea
In dit hoofdstuk beperken de uitgevers zich tot de meer actuele zaken uit 2017 en de verwachtingen voor 2018. Maar dan blijkt weer hoe er op museumgebied keihard achter de schermen wordt gewerkt om het cultureel erfgoed weer zichtbaar te maken. En dat ondanks het vaak ontbreken van mankracht, geld en werkruimte c.q. stalling. Wat het gebrek aan een loods doet kunnen de vrijwilligers in Haarlem vertellen als het gaat om vernieling van het buitenstaande materieel. De DE2 180 is hier een schrijnend voorbeeld van. Maar ook de weersinvloeden zijn schadelijk voor het materieel. Zo zal de DE2 186 in Winterswijk naar jarenlange blootstelling aan de open lucht geheel moeten worden overgeschilderd. Gelukkig staat hij tegenwoordig binnen.

Maar bovenstaande feiten laten onverlet dat Haarlem in 2017 een waar kunststuk verrichtte door het weer op de baan brengen van de ernstig verwaarloosde 2454 die weer in showroomconditie werd gebracht. Maar naast het gereedkomen van diverse stoomlocs en goederenwagens werd het huzarenstuk in 2017 geleverd door de SGB die kans zag een Amerikaanse Whitcomb-locomotief uit Amerika terug te halen naar Nederland met het doel een replica van de NS 2000 op de baan te brengen. De serie 2001-2018 van NS werd gebouwd in Amerika. Na de oorlog kwam een groot aantal locs terecht op een grote legerdump nabij Parijs. NS kocht daar 20 machines die de nummers 601-619 kregen. Na een forse revisie, waarbij van sommige exemplaren gescheurde motorblokken moesten worden vervangen (later de volledige motoren) werden ze vooral ingezet als trekkracht voor olie- en aardappelen treinen. Grappig detail is dat de locs volledig symmetrisch waren, zodat het niet duidelijk was welke zijde de voorzijde was. NS loste dit op met een witte band aan de voorzijde over de motorhuif. In de jaren 1958-1960 zijn ze gesloopt.
Het verslag over het transport naar Nederland en de gebeurtenissen en hindernissen voor het zover was, leest als een spannend boek en oogst bewondering voor het doorzettingsvermogen van alle betrokkenen. Overigens heeft de Veluwse stoomtrein Maatschappij VSM, een dergelijk voertuig weten te bemachtigen. Maar daarover meer in een volgende editie vermoeden wij. Wel alvast een plaatje ter illustratie bij dit artikel.

Na een restauratie van 10 jaar kwam bij de SHM de oudste rijvaardige stoomtram van Nederland met bouwjaar 1887 gereed in de vorm van de 6513. De 6513 is als replica het volgnummer op de NS-serie 6501-6512. Tenslotte is vermeldenswaard de komst van het Belgische Benelux- Hondekop ex NMBS, die door de stichting Mat'54 Hondekop zal worden gereviseerd.

• Infrastructuur
Uiteraard in dit hoofdstuk de ombouw van spoorlijn Zwolle-Kampen van diesel- naar elektrisch. Maar ook ontwikkelingen rond stations als Assen, Blerick en het nieuwe Boskoop-Snijdelwijk. We leren ook dat de ombouw van de Hoekse lijn veel tegenvallers kent. Het boek spreekt van oplevering februari 2018 maar inmiddels schrijven we augustus, en is het einde voorlopig nog niet in zicht.
Johan Blok (wie kent hem niet) pakt de draad weer op in Dieren waar in 2016 het [project traverse Dieren werd gestart en waar in 2017 de nodige ontwikkelingen waren. En daarmee eindigt deze editie spoor.

Ruurd Berendes
Boekrecensies


Op 17-06-2018 zag uw recensent bij de VSM een Amerikaanse loc, model serie 2000 van de NS. De loc is op 29 mei vanuit Buffalo Amerika overgebracht naar Beekbergen en zal worden gerestaureerd tot NS 2019. In spoor editie 29 het verhaal van een soortgelijke loc die is aangekocht door de SGB, die zal worden gerestaureerd als NS 2000.