Moderne Trams

deel 1: vierassers

Titel: Moderne trams
Auteur: Frits van der Gragt, Axel Reuther, Wilfried Wolf
ISBN: 13 9789060133507
Uitgeverij: De Alk B.V  ©2013 - www.alk.nl
Omvang: 296 pagina's, A-formaat, harde kaft
Illustraties: 500 foto's, bijna alles in kleur
Prijs: € 39,90

In 1972 schreef een van de auteurs van dit boek, Frits van der Gragt, het inmiddels vermaarde boek 'Moderne trams' dat inmiddels, veertig jaar later volkomen achterhaald en onvolledig is geworden. Geloofden anno 1974 weinigen nog echt in een gunstige toekomst voor de tram, ruim tien jaar later ontstond in 1987 de lagevloertram die in 2013 het gezicht van de moderne tram bepaalt en werden sindsdien wereldwijd meer dan 140 nieuwe trambedrijven geopend, waarbij het eind nog lang niet in zicht is.

Frits van der Gragt, geboren in 1930 wijdt zich al sinds vele jaren aan zijn hobby railvervoer. Van 1965 tot 1982 was hij bestuurslid bij de NVBS, laatstelijk als voorzitter. Hij was commissaris bij de stoomtram Hoorn Medemblik en was trambestuurder bij het AOM. Frits had het in 1972 duidelijk bij het verkeerde eind door weinig vertrouwen te hebben in een gunstige toekomst van de tram, en er bereikte hem in de loop der jaren heel wat verzoeken om een nieuwe versie van zijn boek te maken. Dit zou een hels karwei worden omdat nu de ontwikkeling in de gehele wereld behandeld zou moeten worden. Vast kwam echter te staan dat de ontwikkeling van de moderne tram voornamelijk een Europese zaak is gebleven. Dankzij de medeauteurs kon een uitbreiding van feiten en fotomateriaal worden toegevoegd.


Fascinerend in deel 1 is te zien hoe de verbanden tussen verschillende typen tram en landen verliepen. Duidelijk is de invloed van de Peter Wittcar op de PCC-car maar ook de Zwitserse standaardtram kwam via Milano uit dit tramtype voort. Dat de Tatra-tram uit de PCC is voortgekomen moge algemeen bekend zijn. Over het onderwerp welke trams de auteurs als moderne tram beschouwen kan lang worden gediscuteerd. Op sommige plaatsen in het boek wordt een keuze soms gemotiveerd. De basis is meestal de aanwezigheid van een stalen bak zonder schotten tussen interieur en balkons, automatische deuren, eenmanswagen of zittende conducteur, moderne aandrijving en sturing.

Het boek behandelt de trams over de gehele wereld. De uitgave moderne trams bestaat uit drie delen, waarvan dit boek deel 1 is. Hierin wordt een groot deel van de moderne vierassige trams beginnend met de PCC-car uit 1935, de Zwitserse Standaardtram uit 1940, zijn afleiding hiervan in de vorm van de Duitse Grossraumwagen en de voortzetting van de PCC in Oost Europa en de Tatra-tram in al zijn uitvoeringen behandeld. Er werden ruim 500 tot nu toe niet eerder gepubliceerde kleurenfoto´s opgenomen, die samen met enkele bijzondere oudere zwart/wit prenten, een uniek beeld geven van de moderne tram aan het werk in het stadsbeeld.

In de verschillende hoofdstukken ontdekt de oplettende lezer de verschillen in stijl van de drie auteurs maar ook hun typische hobbytrekjes, wat o.a. blijkt uit de materieeltabellen. Om de lezer niet uit te putten met uitgebreide wagenparknummerlijsten worden deze slechts in de tekst vermeld bij de kleinere series. Voor de meer fanatieke nummerpuzzelaars volgt dan aan het einde van elke beschrijving materieeltabellen in een kleiner lettertype gepubliceerd. Overigens gaat auteur er niet van uit volledig en foutloos te zijn. Hij roept lezers dan ook op gevonden fouten te vermelden zodat deze in deel 2 kunnen worden gerectificeerd. Deel 2 wordt overigens over 2 jaar verwacht.
Hoewel gestandaardiseerd is bij de verschillende hoofdstukken een andere aanpak duidelijk zichtbaar. Door Frits van der Gragt zijn de hoofdstukken van zijn (Duitse) medeauteurs in het Nederlands vertaald. Bij de foto's is veel moeite gedaan de juiste gegevens op te sporen. De foto's zijn over het algemeen goed van kwaliteit, mede door een goede scanprocedure van de uitgever.

In deel 2 zullen alle resterende vierassers uit Polen en de Sovjet Unie worden beschreven. In deel 3 komen alle overige gelede-tramsoorten aan bod, alsmede de lightrail en stadtbahntypen gevolgd door alle lagevloertrams. Het heeft 40 jaar geduurd voordat Moderne Trams opnieuw kon worden geschreven. Laten we hopen dat het niet weer zo'n lange tijd duurt voordat de ontwikkelingen op tramgebied het noodzakelijk maken een deel 4 aan de reeks toe te voegen. De inmiddels 83-jarige Frits zal dit waarschijnlijk allemaal niet meer meemaken.

Ruurd Berendes
Boekrecensies