De Buitenlijnen van de HTM

Titel: De buitenlijnen van de HTM boek
Auteur: Johan Blok
ISBN: 9789060133477
Uitgeverij: De Alk bv ©2014 - www.alk.nl
Omvang: 400 pagina's, A-4 formaat, harde kaft
Illustraties: ± 500 zwart/wit foto's en enkele in kleur
Prijs: € 39,90

Johan Blok heeft veel publicaties op spoor- en tramgebied op zijn naam staan, waarvan de eerste verscheen in 1988 en de laatste in 2011. Het nu verschenen boek over de buitenlijnen van de HTM is zijn zesde boek en het vijfde over de Haagse Tram. Hij is specialist op het gebied van de Haagse Tram. Jarenlang was hij woonachtig nabij de Hoornbrug en zag de geschiedenis aan zich voorbij trekken. Net voor het 150-jarig bestaan van de Haagse tram verscheen deze uitgave.

Voor de totstandkoming van het boek kon Johan putten uit zijn netwerk van tramliefhebbers. Zij stelden hun archief bereidwillig ter beschikking of zorgden voor het mooie fotomateriaal. Onmisbaar was hierbij de medewerking van Cornelis Campagne, ook een oudgediende v.w.b. de HTM zonder wiens hulp het boek niet tot stand had kunnen komen. Cornelis komen we aan het eind van het boek nog tegen in een tramwagen tijdens de laatste rit van dit materieel.

Het boek behandelt de complete geschiedenis van de buitenlijnen van de HTM vanaf 1866 tot heden. In het eerste hoofdstuk wordt een korte geschiedenis geschetst van de tramlijnen in en rond Den Haag, waarbij we kennismaken met de paardentram, de stroomtram en de elektrische tram.


Hoofdstuk 2 verhandelt over de stoomtramlijn Den Haag-Rijswijk-Delft tot 1924. Het meest uitgebreid wordt de periode 1923 - 1965, de periode waarin het meest karakteristieke buitenlijnmaterieel op 1200 volt over de buitenlijnen van de HTM reed, beschreven. Hierbij krijgen zowel de geschiedenis van dit materieel als de buitenlijnen vanuit Den Haag via Rijswijk naar Voorburg en Delft en via Wassenaar naar Leiden, de 'Gele Tram', de volle aandacht.
Dit zijn de hoofstukken 3 t/m 7, met teksten waarin uitgebreid wordt ingegaan op allerlei zaken, zoals de veranderingen en verbeteringen aan het materieel en de wijzigingen aan en de exploitatie van de lijnen in de breedste zin. Elke tramwagen wordt apart vermeld met fabrikant, grootwagennummer, afleveringsdatum, in dienst-datum, dak reclames en zijreclames. Een en ander wordt verluchtigd door vele zaken, zoals foto's, tekeningen, tabellen, plaatsbewijzen en andere zaken.

Ook wordt niet geschuwd de minder prettige momenten van het materieel te tonen. De zware, massieve motorrijtuigen waren regelmatig betrokken bij aanrijdingen en ontsporingen. Door de degelijkheid van het materieel moest de tegenpartij meestal het onderspit delven, maar soms had ook het HTM-materieel het zwaar te verduren zoals het zwaarste ongeval ooit, om 30 mei 1948 toen tijdens enkelspoor op de Stoeplaan te Wassenaar twee tramstellen met elkaar in botsing kwamen waarbij de schade groot was en er twee doden te betreuren vielen. Maar ook de trieste sloop van de tramstellen valt ons ten deel, waarbij het wrang is om te zien dat de nu zeldzaam geworden emaille reclameborden zoals Nezifo-Nezam, Willem II en Martini mee gingen in de brand. Ook veel kijkjes in de werkplaats, waarbij ook de restauratie van de overgebleven 57 en 58 en de Limburgse motorwagen 90 worden genoemd en getoond.

Op 8 januari 1965 eindigt een tijdperk met het arriveren van motorwagen 59 onder grote publieke belangstelling bij de remise 's Gravenmade. Hierna verschijnen een aantal AEC's van de HTM uit de 500-serie om de periode van omschakeling van 1200 naar 600 volt te overbruggen. Het hoofdstuk sluit af met het verbranden van de allerlaatste motorwagen, de 80 op 6 april 1965.

De hoofdstukken 8 t/m 10 bevatten informatie over de tijd na 1965 tot en met 2014. We zien de komst van de P.C.C.s met de meeste aandacht voor de serie 1201-1240 die de meeste tijd werd ingezet op de buitenlijnen. Hiertoe kregen een aantal 1200-en een luchthoorn omdat het geluid van de trambel op de buitenlijnen nauwelijks indruk maakte.

Het boek eindigt met een kleurenbijlage waarin de plaatsbewijzen te zien zijn en kleurenfoto's uit de laatste jaren dat het buitenlijnmaterieel reed. Als laatste toont auteur zijn collectie emaille bordjes uit het materieel, op een enkel nummer na compleet en om van te watertanden. Uw recensent is ook een verwoed verzamelaar van dit soort attributen. Daarom hierna nog wat curiosa. Het is Johan Blok wederom gelukt een uitgebreid en geslaagd naslagwerk te produceren over de mooiste jaren van de HTM en zeker het meest tot de verbeelding sprekend materiaal. Hoe gestroomlijnd en modern Randstadrail ook is, de romantiek is volledig verdwenen.

Ruurd Berendes
Boekrecensies


Emaille nummerplaatjes uit buitenlijner 52 en aanhangrijtuig 117. Collectie: Ruurd Berendes.


Collectie bordjes uit buitenlijnmaterieel HTM.
Het bord van lijn 37 zat voorop de balkons van de buitenlijners die geen lijnfilmkast hadden. Collectie: Ruurd Berendes