Met de bus mee

Het streekvervoer in Nederland van toen naar nu
Deel 1: Aankomst en vertrek in 1950

Titel: Met de bus mee Met de bus mee
Auteur: Hans Verhoeff
ISBN: 9789060133422
Uitgeverij: De Alk bv ©2014 - www.alk.nl
Omvang: 240 pagina's 30x 21x22 mm, harde kaft
Illustraties: Vele honderden in kleur
Prijs: € 39,90

In 2013 verscheen ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van de Autobus Documentatie Vereniging het boek 'Met de bus mee': Van de Marne naar de Meuse in 1963. In overleg met auteur Hans Verhoeff werd geruime tijd geleden na rijp beraad met de ADV besloten een vierluik uit te geven met een totaaloverzicht van het openbaar vervoer in Nederland. Vanwege het jubileum van de ADV in 2013 werd besloten deel 3 als eerste uit te geven over het busvervoer in 1963. Op onze website treft u van dit boek, dat nog leverbaar is een recensie aan.

In 2013 verscheen ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van de Autobus Documentatie Vereniging het boek 'Met de bus mee': Van de Marne naar de Meuse in 1963. In overleg met auteur Hans Verhoeff werd geruime tijd geleden na rijp beraad met de ADV besloten een vierluik uit te geven met een totaaloverzicht van het openbaar vervoer in Nederland. Vanwege het jubileum van de ADV in 2013 werd besloten deel 3 als eerste uit te geven over het busvervoer in 1963. Op onze website treft u van dit boek, dat nog leverbaar is een recensie aan.


Dit jaar zou dan deel 1 verschijnen, met een beschrijving van de periode tot aan 1950. Tijdens het vervaardigen van deel 1 nam de gezondheid van Hans steeds verder af. Voordat hij het boek kon voltooien overleed hij en kon het uitkomen ervan niet meer meemaken. Zijn vrouw Joyce werkte samen met Hans aan het boek, hielp met de research van de feiten en bracht de laatste correcties aan. Hierbij was steun van de ADV door het beschikbaar stellen van hun archief, en de bijdragen van doorgewinterde autobuskenners onontbeerlijk.

Op zaterdag 25 oktober vond de perspresentatie van het boek plaats bij de ADV, afdeling West te Alblasserdam. In bijzijn van een aantal ADV-ers, uitgever Martijn Schuyt en familie van Hans presenteerde de weduwe Verhoeff het nieuwe deel wat nu voorligt. Uiteraard zal getracht worden ook deel 2, periode 1950-1963 en deel 4, 1963-1975 en de periode vanaf 1975 te vervaardigen en uit te brengen zodat de oorspronkelijke idee van een vierluik kan worden gerealiseerd.

Dan nu het boek.
Deel 1 richt zich, zoals gezegd in het bijzonder op de situatie in 1950. In dat jaar is de na-oorlogse wederopbouw van het streekvervoer zo goed als voltooid. Ook de ingrijpende herstructurering, ingezet in de jaren '30 heeft de vervoertak dan grotendeels achter de rug.
In de inleiding wordt voorafgaand nog apart even aandacht gegeven aan de ontwikkelingen in de eerste helft van de 20e eeuw, en wel vanaf 1898. In dat jaar werd in Emmen de eerste interlokale autobuslijn geopend met een omnibus die zichzelf voortbewoog met een explosiemotor, een motoromnibus ofwel auto-omnibus van het merk Daimler.
Al snel barst de strijd tussen trein en autobus los. De regering speelt hierbij de bus in de kaart door een sanering van het spoorwegnet in te stellen waarbij veel lijnen sneuvelen. In de jaren '30 ook wel bekend als de crisisjaren neemt die concurrentie snel toe. Afbeeldingen van bussen in de inleiding tonen ons materieel van bedrijven als EGMO, Stormvogels, VADO, Gooise tramwegen en Sprietsma met stoere, soms van veel chroom voorziene Kromhouts van busbouwers als Hainje, Verheul en Beynes.

Deel 1 heeft als titel aankomst en vertrek in 1950. In dit hoofdstuk lezen we alles over de in dat jaar in werking tredende WAP ( Wet Autovervoer Personen). Vervolgens wordt de situatie tussen aankomst en vertrek geschetst met een drietal aspecten: Vergunningen, autobusdiensten exploitatie en het wagenpark waarmee de exploitatie plaatsvindt.
Deel 2 behandelt de exploiterende autobusondernemingen. Vele bedrijven met hun wagenpark, alle reeds opgeheven passeren de revue zoals de bekende LAD, LTM, ZWH en BBA als de minder bekende namen als WATO, Krijger en NOT.
Deel 3 houdt zich bezig met de samenstelling van de wagenparken. Omdat het 1950 is zijn de meeste wagenparken jong. Immers, in de oorlog is veel materiaal verloren gegaan. Om aan de grote vraag naar materieel te voldoen worden bussen aangekocht in o.a. Engeland zoals een mega-order van 900 Crossley-bussen door het NS-concern. Tegelijkertijd komen vanuit Engeland honderden kleine bussen van Bedford en uit de USA trambussen van Ford. Daarnaast ook opleggerbussen en bussen van Scania-Vabis uit Zweden. Hoofdstuk drie staat eerst nog even stil bij de verschijningsvormen van de autobussen. Vervolgens wordt aandacht besteed aan de Crossley en de overige bussen van het NS-concern. In drie paragrafen wordt vervolgens het overige materieel van de andere busbedrijven belicht en afgesloten wordt met een beschouwing over de omvang van de diverse wagenparken in 1950.

Met de bus mee, deel 1 is een bijzonder naslagwerk geworden. Uiteraard allereerst interessant voor de bus liefhebber op leeftijd. Die heeft de ontwikkelingen zelf meegemaakt. Maar het boek biedt de jongere hobbyist, en gelukkig zijn die er in toenemende mate, de mogelijkheid terug te kijken op de ontwikkeling van het streekvervoer met materieel waarin hun voorouders vervoerd werden. En uiteraard zijn de foto's in het boek ook een lust voor het oog als wordt gekeken naar omliggende zaken als straatmeubilair en autoverkeer.

De zwart-witfoto's zijn overwegend van goede tot zeer goede kwaliteit, scherp afgedrukt en nauwkeurig ontdaan van kleurzweem, krasjes en vlekken. Naast foto's van het busmaterieel is het boek verluchtigd met afbeeldingen van bushaltes, reclame-uitingen, dienstregelingen en logo's. Deze zijn gedeeltelijk in kleur afgedrukt.

Het is te hopen dat de samenstellers na het verscheiden van de heer Verhoeff in staat zijn deel 2 en deel 4 ook nog uit te brengen, want dan is het vierluik over de autobus in Nederland compleet.

Ruurd Berendes
Boekrecensies